Persepolis – thành phố cổ cất giữ những bí mật về Đế chế Ba Tư huyền thoại
Iran, với lịch sử định cư đô thị có từ 4000 năm trước Công nguyên, là một trong những nền văn minh lâu đời nhất thế giới. Nền văn minh này có trước Ai Cập 500 năm, Ấn Độ 1000 năm, Trung Quốc 2000 năm, Hy Lạp 3000 năm và La Mã 4000 năm. Trong số 24 Di sản Thế giới được UNESCO công nhận tại Iran, Persepolis là khu di tích đầu tiên được đưa vào danh sách này vào năm 1979.
Persepolis đã từng là kinh đô nghi lễ của đế quốc Achaemenid – đế quốc Ba Tư cổ đại. Đế quốc này, do Cyrus Đại đế sáng lập, đã thống nhất tất cả các quốc gia đã biết đến thời đó, trở thành đế chế hùng mạnh nhất thế giới vào giai đoạn từ thế kỷ thứ 6 đến thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên.
Hoàng đế Darius I đã đặt nền móng xây dựng thành phố Persepolis làm thủ đô của đế chế vào năm 518 TCN. Ông đã xây dựng những công trình nguy nga tráng lệ nhất ở đây để các đại diện nước chư hầu mỗi khi lên triều kiến và dự lễ đón Năm mới cảm nhận được sự giàu sang và vĩ đại của hoàng đế. Và quả thật, hơn 2500 năm sau, chỉ nhìn lại những gì còn sót lại của thành phố sau khi đã bị tàn phá và cướp bóc không thương tiếc, người ta vẫn còn thấy choáng ngợp trước sự nguy nga của quần thể cung điện ở đây:
- Bách trụ cung với 100 trụ đá sừng sững, là cung điện lớn nhất thế giới vào thời kỳ nó tồn tại với diện tích 4600 m2.
- Cung Apadana với những bức phù điêu chi tiết và công phu về buổi lễ dâng cống phẩm cho Hoàng đế vào dịp đón Năm mới và nhiều thông tin về đế chế Ba Tư cổ đại.
Cả thành phố được xây dựng trên một nền đá rộng tới 135 nghìn mét vuông được ghép từ những phiến đá lớn được xẻ ra và chở từ các vùng lân cận về để xây dựng. Cầu thang dẫn lên khu cung điện này rộng lớn và chắc chắn đến mức các cỗ xe ngựa có thể đi từ dưới lên.
Thế nhưng năm 330 TCN Alexander Đại đế đã cướp bóc toàn bộ thành phố và cho đốt cả cung thành này. Hơn 2000 năm thành phố đã bị chôn vùi trong đống tro tàn, đổ vỡ. Mãi đến năm 1930 người ta mới tìm ra và cho khai quật khu vực thành phố cổ này.
Người Ba Tư cổ đại ít viết về lịch sử, hoặc cũng có thể các tài liệu ghi chép của họ đã bị Alexander Đại đế tiêu hủy hết nên người đời sau hoàn toàn không biết được xã hội Ba Tư cổ đại tổ chức như thế nào. Thế nên Persepolis trở thành chiếc chìa khóa để mở cánh cửa vào một nền văn minh rực rỡ đã bị chôn vùi cùng năm tháng.
Chính nhờ những thông tin được tìm thấy, người ta mới hiểu được xã hội Ba Tư cổ đại sinh sống như thế nào, mới hiểu được triết lý nhân văn mà họ đã sống, cho đến bây giờ vẫn là điều mà loài người hướng đến: hài hòa giữa các dân tộc, các tôn giáo và truyền thống.
Tầm ảnh hưởng của văn hóa Ba Tư không chỉ dừng lại ở Persepolis. Thời kỳ Sassanid sau đó được coi là đỉnh cao của nền văn minh Ba Tư và có ảnh hưởng lớn đến thế giới, kể cả đế chế La Mã và nghệ thuật thời Trung cổ ở châu Âu và châu Á. Sau khi Hồi giáo du nhập, dòng họ Samanid đã dẫn dắt sự phục hưng văn hóa Ba Tư, hồi sinh nhiều lễ hội cổ xưa. Tác phẩm Shahnameh, sử thi quốc gia của Iran, là minh chứng cho sự phục hưng này, phản ánh lịch sử cổ đại, giá trị văn hóa độc đáo và tinh thần dân tộc của Iran.
Persepolis và di sản văn hóa Ba Tư không chỉ là niềm tự hào của Iran mà còn là tài sản quý giá của nhân loại, minh chứng cho một nền văn minh rực rỡ đã từng tồn tại và vẫn còn ảnh hưởng đến ngày nay.
